Cách chọn dây đai an toàn toàn thân cho công việc trên cao

Hệ thống chống ngã cá nhân luôn gồm ba phần: điểm neo, dây đai toàn thân và dây liên kết. Vì thế việc chọn dây đai an toàn toàn thân không bắt đầu từ catalogue, mà bắt đầu từ công việc và điểm neo nơi có thể xảy ra cú ngã. Tại Việt Nam, yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống chống rơi ngã cá nhân nằm trong QCVN 23:2014/BLĐTBXH do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành (thuvienphapluat.vn). Bài viết đi theo đúng thứ tự đó: công việc, điểm neo, rồi mới tới đai.

1. Xác định công việc và điểm neo trước khi chọn đai

Mọi quyết định về dây đai làm việc trên cao đều xuất phát từ hai dữ kiện hiện trường: người lao động di chuyển thế nào và họ có thể neo vào đâu. OSHA yêu cầu điểm neo chống ngã phải chịu được tối thiểu 22,2 kN (5.000 lb) cho mỗi người gắn vào, hoặc phải được thiết kế - lắp đặt - sử dụng dưới sự giám sát của người có trình độ với hệ số an toàn tối thiểu 2 (OSHA 29 CFR 1926.502). Một lan can, một giá ống nước hay một thanh thép chưa ai xác định lực chịu tải thì trông có vẻ chắc, nhưng chưa đủ điều kiện làm điểm neo.

Vị trí điểm neo quan trọng không kém độ chịu lực. Điểm neo cao hơn vòng D lưng giúp quãng rơi ngắn và quỹ đạo đập vào công trình dễ dự đoán. Điểm neo ngang chân người lao động biến một cú trượt nhẹ thành cú rơi dài và va đập mạnh vào kết cấu, và không tính năng nào của dây đai bù được cho sai số hình học này.

Cách di chuyển quyết định kiểu dây liên kết. Người đứng yên trong tầm với của một điểm neo có thể dùng dây một móc. Người trèo giàn hoặc di chuyển ngang liên tục cần hai móc để luôn có ít nhất một móc gắn vào điểm neo trong lúc móc kia chuyển vị, đó là thực hành neo 100 phần trăm. Và trước khi đưa vào sử dụng, phải có kế hoạch cứu hộ: cách đưa người bị treo xuống sau cú ngã cần được chuẩn bị trước khi làm việc, không ứng tác sau khi sự việc xảy ra.

2. Cấu tạo dây đai và tiêu chí chọn

Dây đai toàn thân phân tán lực hãm ngã qua vai, ngực, hông và đùi, đó là lý do nó thay thế dây nịt lưng trong chống ngã. Khi so sánh các mẫu, anh chị kiểm tra các điểm sau.

Dây và đường may. Dây đai phải là sợi tổng hợp chịu lực, đường may còn nguyên vẹn, không xơ, không cháy sém, không bị hoá chất ăn mòn. Khóa, vòng D và móc bằng kim loại, không nứt, không biến dạng, không gỉ sâu. Đây cũng chính là các hạng mục buổi kiểm tra trước khi dùng sẽ quay lại xác minh.

Vòng D theo chức năng. Vòng D lưng là điểm treo chống ngã chính. Vòng D trước hay vòng D hông có được dùng hay không, và dùng cho mục đích gì như hạ người, treo làm việc hay giữ vị trí, phụ thuộc vào từng model: các nhà sản xuất như 3M bố trí các điểm gắn theo chức năng, nên làm theo tài liệu sản phẩm của đúng model đang dùng. Một điểm gắn giữ vị trí không phải điểm treo chống ngã trừ khi tài liệu sản phẩm ghi rõ.

Dây liên kết. Dây chống sốc (dây có bộ phận hấp thụ năng lượng) được thiết kế để giới hạn lực truyền lên cơ thể khi ngã. Chiều dài dây phải khớp với khoảng trống phía dưới: dây càng dài thì cú rơi càng dài và càng cần khoảng cách hãm lớn hơn. Hai móc cho phép neo liên tục khi di chuyển giữa các điểm neo.

Độ vừa người. Dây đai chỉ phát huy tác dụng khi lực đè lên đúng vị trí. Chọn cỡ theo từng người, mang qua trang phục lao động, chỉnh dây vai và dây đùi ôm sát, và kiểm tra cả người to nhất lẫn nhỏ nhất trong tổ đội, vì không tồn tại một cỡ chung cho cả đội.

Tiêu chuẩn và tem nhãn. Tại Việt Nam, tem phải ghi QCVN 23:2014/BLĐTBXH và dòng TCVN 7802 tương ứng. Tham chiếu quốc tế, ANSI/ASSP Z359.11 đặt yêu cầu đầy đủ cho dây đai toàn thân gồm thiết kế, ghi nhãn, kiểm tra, sử dụng và loại khỏi phục vụ (ANSI webstore). Hướng dẫn kiểm tra của OSHA yêu cầu mỗi dây đai phải có tem rõ ràng ghi nhà sản xuất, model, ngày sản xuất và giới hạn sử dụng (OSHA harness inspection guide).

3. Checklist kiểm tra dây đai an toàn trước khi dùng

OSHA kỳ vọng người có năng lực kiểm tra thiết bị chống ngã, còn người sử dụng tự kiểm dây đai trước mỗi ca. Tài liệu hướng dẫn chính thức của OSHA lưu ý một chi tiết thực tế: hư hỏng dây có thể không nhìn thấy bằng mắt, nên phải cho dây lướt qua tay chứ không chỉ soi bằng mắt (OSHA guide).

Trước mỗi lần dùng, kiểm tra:

• Dây và đường may: xơ sợi, cắt đứt, cháy sém, ố hoá chất, mũi chỉ bị kéo giãn hoặc đứt, trên mọi dây gồm vai và đùi

• Kim loại: khóa, vòng D, móc có nứt, biến dạng, mài mòn, gỉ ăn mòn hay không; khóa còn đóng chắc

• Tem nhãn: còn đọc được nhà sản xuất, model, ngày sản xuất và cảnh báo

• Bộ giảm sốc: còn nguyên vẹn, chỉ thị kích hoạt chưa bị xé mở, không có dấu hiệu đã hãm ngã

• Dây liên kết: rà toàn bộ chiều dài với cùng các hạng mục kiểm tra như dây đai

Song song với kiểm tra trước ca, thực hành an toàn chống ngã yêu cầu kiểm tra định kỳ có hồ sơ do người có năng lực không phải người sử dụng thực hiện, theo hướng dẫn của nhà sản xuất và chương trình an toàn của đơn vị. Hồ sơ nên đính kèm dây hoặc lưu trong sổ thiết bị.

4. Lỗi thường gặp khi chọn và dùng

• Neo vào vật chưa xác định lực chịu tải: lan can, ống giằng, giá điện. Không ai chỉ ra được mức 22,2 kN hoặc thiết kế của người có trình độ thì coi như không dùng được

• Lấy vòng D hông hoặc vòng D trước làm điểm treo chống ngã khi tài liệu không cho phép

• Dây liên kết quá dài so với khoảng trống phía dưới, biến cú ngã có thể sống sót thành va chạm mặt đất

• Thắt nút dây liên kết hoặc ghép phụ kiện rời từ các hệ khác mà không kiểm tra tương thích

• Mang dây đai lỏng, mặc áo dày mà không chỉnh lại, hoặc dùng một cỡ chung cho cả đội

• Lặng lẽ đưa dây đai đã từng hãm ngã trở lại sử dụng

• Mua theo giá, tem không ghi tiêu chuẩn, không có tài liệu nhà sản xuất

5. Gợi ý trong dải sản phẩm ANSa

Các thẻ trên chỉ nêu đúng thông số catalogue: cấu tạo, cấu hình móc và tiêu chuẩn ghi trên từng trang sản phẩm (QCVN 23:2014/BLĐTBXH và TCVN 7802-2:2007). Lựa chọn cuối cùng phải đi từ đánh giá nguy cơ và tính toán khoảng trống hãm của anh chị, giá xin vui lòng liên hệ để được báo giá. Với phần trang bị còn lại của tổ đội, xem thêm bài cách chọn giày bảo hộ theo 5 nguy cơ tại nơi làm việc.

Nguồn tham khảo

• QCVN 23:2014/BLĐTBXH - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với hệ thống chống rơi ngã cá nhân (thuvienphapluat.vn)

• OSHA - 29 CFR 1926.502 Safety and Health Regulations for Construction

• OSHA - Harness Inspection Guidelines (PDF)

• ANSI/ASSP Z359.11-2021 - Safety Requirements for Full Body Harnesses

• 3M - Full Body Harnesses

• Tiêu chuẩn nêu cho các mẫu ANSa lấy từ trang sản phẩm: QCVN 23:2014/BLĐTBXH; TCVN 7802-2:2007.